ذینفع غیر منتظره: پیامدهای توافق سعودی-ایران در چین برای پاکستان

اعلامیه اخیر یک توافق صلح کاردستی چین بین عربستان سعودی و ایران در ابتدا جهان را با کمال تعجب انجام داد. این بحث در مورد اینکه آیا این معامله دوام خواهد داشت ، پیامدهای احتمالی آن برای ایالات متحده ، معنای آن برای منطقه خاورمیانه (از جمله اسرائیل) و آنچه کارگزاری این توافق نامه در مورد افزایش قدرت چین است ، ادامه دارد. با این حال ، پیامدهای نزدیک شدن ظاهری بین عربستان سعودی و ایران حتی بیشتر گسترش می یابد ، با عواقب قابل توجهی برای مناطق حیاتی همسایه مانند آسیای جنوبی و سایر کشورهای پرجمعیت مسلمان ، از جمله ، به ویژه پاکستان.

پاکستان برای ده ها سال در جنگ پروکسی بین ریاض و تهران بود که به زودی پس از انقلاب ایران در سال 1979 برانگیخته شد. عربستان سعودی حمایت مالی و ایدئولوژیکی را به بسیاری از گروه های مبارز سنی که در پاکستان آموزش داده شده بودند ، ارائه داد که آژانس اطلاعات مرکزی ایالات متحده (سیا)در حال مسلح کردن یک جهاد علیه شوروی های افغانستان بود. اما برخی از این گروه ها ، مانند Sipah-Esahaba ، و لشکر آن ، Lashkar-E-Jhangvi ، بعداً اسلحه های خود را به اقلیت قابل توجه شیعه در پاکستان تبدیل کردند. ایران با ارائه پشتیبانی از شبه نظامیان پاکستان شیعه برای مقابله با این شبه نظامی سنی پاسخ داد. ایران همچنین پس از عقب نشینی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1989 ، با هند در افغانستان همکاری کرد و توجه ایالات متحده از منطقه دور شد. دهلی نو و تهران به ویژه هر دو از اتحاد شمالی - متشکل از ترکیبی از اقلیت های قومی ، از جمله شیعه - در مقاومت دوم در برابر طالبان عمدتاً سنی ، که از روابط خوبی با ریاض و اسلام آباد برخوردار بودند ، حمایت کردند.

مداخله پس از 9/11 ایالات متحده در افغانستان باعث تغییر لرزه ای در اتحادهای منطقه ای شد. با توجه به رقابت دیرینه خود با ایالات متحده ، ایران با انگیزه ، در حالی که آنها جنگ علیه سازمان پیمان ایالات متحده و آتلانتیک شمالی (ناتو) جنگ می کردند ، شروع به پرورش روابط با طالبان کرد. روابط پاکستان با ایران نیز در این مدت بهبود یافته است. علیرغم برخی اصطکاک در مرز مشترک آنها ، ایران و پاکستان احتمال همکاری انرژی منطقه ای را نشان دادند ، که در نهایت باعث شد تا دو کشور در سال 2013 قرارداد خط لوله گاز طبیعی دو جانبه را امضا کنند. با این وجود ، پاکستان همچنان به تکمیل بخش خود از خط لوله خود ادامه دادبا ترس از نارضایتی سعودی و آمریکایی از همکاری با همسایه غربی که به شدت تحریم شده است.

در همین حال ، روابط پاکستان با ایالات متحده ، در بهترین حالت بسیار پرتحرک بوده است ، که به دلیل اهداف استراتژیک واگرا در افغانستان و اعتماد به نفس روز افزون آمریکا به هند برای مقابله با نفوذ چینی ها در جنوب و جنوب شرقی آسیا ریخته شده است. از طرف دیگر ، پاکستان روابط نظامی و دیپلماتیک خود را با چین دو برابر کرده است ، و این دو با راه اندازی 62 میلیارد دلار کریدور اقتصادی چین و پاکستان (CPEC) در سال 2015 ، به طور قابل توجهی روابط اقتصادی خود را تقویت کرده اند ، که یک پروژه پرچمدار چین را لقب داده است. کمربند جاه طلب و ابتکار جاده (BRI). چین بسیاری از کشورهای خاورمیانه را در BRI درج کرده است و در سال 2021 یک توافق نامه استراتژیک و سرمایه گذاری 25 ساله با ایران را به خود اختصاص داده است که تخمین زده می شود بین 200 میلیارد دلار تا 300 میلیارد دلار ارزش داشته باشد. حرکت چین برای درگیر کردن ایران در BRI ممکن است تا حدودی از تمایل خود برای تضعیف سرمایه گذاری هند در بندر دریای عمیق ایران چاباهار در اقیانوس هند ، که به عنوان رقیب بندر دریای عمیق پاکستان در گوادر شناخته شده است ، ناشی شود.

از طرف خود ، ایران در تلاش است تا روابط خود را با هند و چین متعادل کند. هند به تازگی از بندر چاباهار برای ارسال محموله به افغانستان استفاده کرده و از لزوم عبور از قلمرو پاکستان استفاده می کند. علی رغم مواجهه با محدودیت های ناشی از رژیم بین المللی تحریم ها ، هند برای خرید نفت ایران و سرمایه گذاری در چاباهار ، چشم پوشی از ایالات متحده را تضمین کرده بود. این که آیا هند قادر به حفظ آن روابط با جمهوری اسلامی خواهد بود زیرا روابط خود با ایالات متحده همچنان به رشد خود ادامه می دهد. اما افزایش فزاینده بین چین و هند مطمئناً بعید است که چاباهار و گوادر بتوانند به "بنادر خواهر" تبدیل شوند تا به ارتقاء تجارت و اتصال منطقه ای گسترده تر کمک کنند.

تلاش پکن برای حلقه همزمان ایران و بسیاری از کشورهای رقیب قوس آن در BRI ممکن است یک عامل کلیدی باشد که تصمیم خود را برای ورود به واسطه یکی از خارق العاده ترین رقابت های ملل مسلمان در خاورمیانه آگاه کرده است. سایر کشورهای مسلمان در منطقه خلیج فارس و فراتر از آن ، مانند امارات متحده عربی ، ترکیه و پاکستان ، این مانور دیپلماتیک چینی را تحسین کرده اند. برای پاکستان ، به ویژه ، خویشتن داری جنگ سعودی-ایران نه تنها می تواند به کاهش اصطکاک های فرقه ای داخلی کمک کند بلکه فشار را بر تصمیم گیرندگان پاکستانی برای درگیر کردن اسلام آباد در پراکسی های بحث برانگیز در جاهای دیگر در جهان مسلمانان کاهش می دهد ، همانطور که در یمن اتفاق افتادبشرگفته می شود ، حتی اگر نزدیکی شکننده سعودی-ایرانی در آن وجود داشته باشد ، توانایی پاکستان در بهبود روابط خود با جمهوری اسلامی همچنان با نگرانی های مربوط به مخالفت بیشتر ایالات متحده ، تحت کنترل خواهد بود.

مقامات دولت بایدن با احتیاط از تلاش های چینی برای تلاش برای کاهش تنش در منطقه آشفته و در عین حال ابراز رزرو در مورد احتمال ایران برای پیگیری این معامله ، استقبال کردند. با این حال ، برای بسیاری از کشورهای اکثریت مسلمان ، از جمله پاکستان ، تلاش های دیپلماتیک پکن بلافاصله بیشتر از آنچه که توسط واشنگتن انجام شده است برای جمع آوری کشورهای خلیج فارس و اسرائیل برای جلوگیری از ایران ، بلافاصله و سودمندتر است.

دکتر سید محمد علی یک دانشمند غیر مقیم با برنامه میسی افغانستان و پاکستان است و او دوره هایی را در مورد آسیای جنوبی و امنیت انسانی در برنامه های پیشرفته دانشگاهی در دانشگاه جان هاپکینز تدریس می کند.

اعتبار عکس Aamir Qureshi/AFP از طریق Getty Images

موسسه خاورمیانه (MEI) یک سازمان مستقل ، غیر حزب ، غیر انتفاعی ، آموزشی است. این امر به سمت وکالت درگیر نمی شود و عقاید دانشمندان آن خودشان هستند. MEI از کمکهای مالی استقبال می کند ، اما تنها کنترل تحریریه را بر کار خود حفظ می کند و انتشارات آن فقط نظرات نویسندگان را منعکس می کند. برای لیستی از اهدا کنندگان MEI ، لطفاً روی او کلیک کنید.